π
pdfmath.com
Cours et exercices de mathématiques
Résumé trigonométrie - concours 2 bac
Conforme au programme officiel
Rédigé par un enseignant
PC
Formulaire complet
Trigonométrie : toutes les formules
Identités • Symétries • Valeurs • Addition • Duplication • Équations • Limites
Sommaire
1. Identités fondamentales
2. Cercle trigonométrique et symétries
3. Valeurs remarquables
4. Signes de cos et sin
5. Formules d'addition
6. Formules de duplication
7. Linéarisation
8. Somme ↔ Produit
9. Forme a cos x + b sin x
10. Équations trigonométriques
11. Dérivées et primitives
12. Limites classiques
13. Périodicité
1. Identités fondamentales
2. Cercle trigonométrique et symétries
3. Valeurs remarquables
4. Signes de cos et sin
5. Formules d'addition
6. Formules de duplication
7. Linéarisation
8. Somme ↔ Produit
9. Forme a cos x + b sin x
10. Équations trigonométriques
11. Dérivées et primitives
12. Limites classiques
13. Périodicité
1. Identités fondamentales
$$ \sin^2\theta + \cos^2\theta = 1 $$
$$ \tan\theta = \frac{\sin\theta}{\cos\theta} \quad,\quad \theta \neq \frac{\pi}{2} + k\pi $$
$$ 1 + \tan^2\theta = \frac{1}{\cos^2\theta} $$
$$ -1 \leq \cos\theta \leq 1 \quad;\quad -1 \leq \sin\theta \leq 1 $$
2. Cercle trigonométrique et symétries
Le point M(θ) sur le cercle unité a pour coordonnées (cos θ , sin θ).
Périodicité :
$$ \cos(\theta + 2k\pi) = \cos\theta \quad;\quad \sin(\theta + 2k\pi) = \sin\theta \quad;\quad k \in \mathbb{Z} $$
$$ \tan(\theta + k\pi) = \tan\theta \quad;\quad k \in \mathbb{Z} $$
Symétries :
Angle opposé (−θ) :
$$ \cos(-\theta) = \cos\theta \quad;\quad \sin(-\theta) = -\sin\theta \quad;\quad \tan(-\theta) = -\tan\theta $$ Supplémentaire (π − θ) :
$$ \cos(\pi - \theta) = -\cos\theta \quad;\quad \sin(\pi - \theta) = \sin\theta \quad;\quad \tan(\pi - \theta) = -\tan\theta $$ Anti-supplémentaire (π + θ) :
$$ \cos(\pi + \theta) = -\cos\theta \quad;\quad \sin(\pi + \theta) = -\sin\theta \quad;\quad \tan(\pi + \theta) = \tan\theta $$ Complémentaire (π/2 − θ) :
$$ \cos!\left(\frac{\pi}{2} - \theta\right) = \sin\theta \quad;\quad \sin!\left(\frac{\pi}{2} - \theta\right) = \cos\theta $$ Anti-complémentaire (π/2 + θ) :
$$ \cos!\left(\frac{\pi}{2} + \theta\right) = -\sin\theta \quad;\quad \sin!\left(\frac{\pi}{2} + \theta\right) = \cos\theta $$
$$ \cos(-\theta) = \cos\theta \quad;\quad \sin(-\theta) = -\sin\theta \quad;\quad \tan(-\theta) = -\tan\theta $$ Supplémentaire (π − θ) :
$$ \cos(\pi - \theta) = -\cos\theta \quad;\quad \sin(\pi - \theta) = \sin\theta \quad;\quad \tan(\pi - \theta) = -\tan\theta $$ Anti-supplémentaire (π + θ) :
$$ \cos(\pi + \theta) = -\cos\theta \quad;\quad \sin(\pi + \theta) = -\sin\theta \quad;\quad \tan(\pi + \theta) = \tan\theta $$ Complémentaire (π/2 − θ) :
$$ \cos!\left(\frac{\pi}{2} - \theta\right) = \sin\theta \quad;\quad \sin!\left(\frac{\pi}{2} - \theta\right) = \cos\theta $$ Anti-complémentaire (π/2 + θ) :
$$ \cos!\left(\frac{\pi}{2} + \theta\right) = -\sin\theta \quad;\quad \sin!\left(\frac{\pi}{2} + \theta\right) = \cos\theta $$
3. Valeurs remarquables
| θ | 0 | π/6 | π/4 | π/3 | π/2 |
|---|---|---|---|---|---|
| cos θ | 1 | √3/2 | √2/2 | 1/2 | 0 |
| sin θ | 0 | 1/2 | √2/2 | √3/2 | 1 |
| tan θ | 0 | √3/3 | 1 | √3 | — |
Valeurs spéciales (π/8 et π/12) :
$$ \cos\frac{\pi}{12} = \frac{\sqrt{6}+\sqrt{2}}{4} \quad;\quad \sin\frac{\pi}{12} = \frac{\sqrt{6}-\sqrt{2}}{4} \quad;\quad \tan\frac{\pi}{12} = 2 - \sqrt{3} $$
$$ \cos\frac{\pi}{8} = \frac{\sqrt{2+\sqrt{2}}}{2} \quad;\quad \sin\frac{\pi}{8} = \frac{\sqrt{2-\sqrt{2}}}{2} \quad;\quad \tan\frac{\pi}{8} = \sqrt{2} - 1 $$
4. Signes de cos x et sin x sur ]−π , π]
5. Formules d'addition
$$ \cos(a+b) = \cos a\,\cos b - \sin a\,\sin b $$
$$ \cos(a-b) = \cos a\,\cos b + \sin a\,\sin b $$
$$ \sin(a+b) = \sin a\,\cos b + \cos a\,\sin b $$
$$ \sin(a-b) = \sin a\,\cos b - \cos a\,\sin b $$
$$ \tan(a+b) = \frac{\tan a + \tan b}{1 - \tan a\,\tan b} $$
$$ \tan(a-b) = \frac{\tan a - \tan b}{1 + \tan a\,\tan b} $$
6. Formules de duplication
$$ \sin(2a) = 2\cos a\,\sin a $$
$$ \cos(2a) = \cos^2 a - \sin^2 a = 2\cos^2 a - 1 = 1 - 2\sin^2 a $$
$$ \tan(2a) = \frac{2\tan a}{1 - \tan^2 a} $$
7. Formules de linéarisation
$$ \cos^2 a = \frac{1 + \cos(2a)}{2} $$
$$ \sin^2 a = \frac{1 - \cos(2a)}{2} $$
8. Transformation somme ↔ produit
$$ \cos p + \cos q = 2\cos\!\left(\frac{p+q}{2}\right)\cos\!\left(\frac{p-q}{2}\right) $$
$$ \cos p - \cos q = -2\sin\!\left(\frac{p+q}{2}\right)\sin\!\left(\frac{p-q}{2}\right) $$
$$ \sin p + \sin q = 2\sin\!\left(\frac{p+q}{2}\right)\cos\!\left(\frac{p-q}{2}\right) $$
$$ \sin p - \sin q = 2\cos\!\left(\frac{p+q}{2}\right)\sin\!\left(\frac{p-q}{2}\right) $$
9. Transformation de a cos x + b sin x
$$ a\cos x + b\sin x = \sqrt{a^2+b^2}\;\cos(x - \alpha) $$
où $ \alpha $ vérifie : $ \cos\alpha = \frac{a}{\sqrt{a^2+b^2}} $ et $ \sin\alpha = \frac{b}{\sqrt{a^2+b^2}} $
10. Équations trigonométriques
$$ \cos x = \cos \alpha \iff x = \alpha + 2k\pi \;\;\text{ou}\;\; x = -\alpha + 2k\pi \quad (k \in \mathbb{Z}) $$
$$ \sin x = \sin \alpha \iff x = \alpha + 2k\pi \;\;\text{ou}\;\; x = \pi - \alpha + 2k\pi \quad (k \in \mathbb{Z}) $$
$$ \tan x = \tan \alpha \iff x = \alpha + k\pi \quad (k \in \mathbb{Z}) $$
Cas particuliers :
$$ \sin x = 0 \iff x = k\pi \quad (k \in \mathbb{Z}) $$
$$ \cos x = 0 \iff x = \frac{\pi}{2} + k\pi \quad (k \in \mathbb{Z}) $$
11. Dérivées et primitives
| f(x) | f'(x) | Primitive |
|---|---|---|
| cos x | −sin x | sin x |
| sin x | cos x | −cos x |
| tan x | $ 1 + \tan^2 x = \frac{1}{\cos^2 x} $ | — |
| cos(ax + b) | −a sin(ax + b) | $ \frac{1}{a} $ sin(ax + b) |
| sin(ax + b) | a cos(ax + b) | $ -\frac{1}{a} $ cos(ax + b) |
Règle de la chaîne :
$$ \big(f(u)\big)' = u' \cdot f'(u) $$
12. Limites classiques
$$ \lim_{x \to 0} \frac{\sin(ax)}{x} = a $$
$$ \lim_{x \to 0} \frac{\tan(ax)}{x} = a $$
$$ \lim_{x \to 0} \frac{1 - \cos(ax)}{x^2} = \frac{a^2}{2} $$
Règle de L'Hôpital :
Si $ \lim_{x \to \alpha} f(x) = \lim_{x \to \alpha} g(x) = 0 $ alors :
$$ \lim_{x \to \alpha} \frac{f(x)}{g(x)} = \lim_{x \to \alpha} \frac{f'(x)}{g'(x)} $$
Comportement à l'infini :
$$ \lim_{x \to +\infty} \frac{\sin x}{x^\alpha} = 0 \quad;\quad \lim_{x \to +\infty} \frac{\cos x}{x^\alpha} = 0 \quad (\alpha > 0) $$
13. Périodicité
Définition : f est périodique de période T si pour tout x de son domaine : $ f(x+T) = f(x) $
Propriété : si f est périodique de période T, alors pour tout $ n \in \mathbb{Z} $ : $ f(x + nT) = f(x) $
Propriété : si f est périodique de période T, alors pour tout $ n \in \mathbb{Z} $ : $ f(x + nT) = f(x) $
| Fonction | Période |
|---|---|
| sin x / cos x | $ 2\pi $ |
| tan x | $ \pi $ |
| sin(ax) / cos(ax) | $ \frac{2\pi}{a} $ (a > 0) |
Entraînez-vous : Testez vos connaissances avec nos 14 QCM corrigés de trigonométrie (type concours Médecine / ENSA / ENSAM).
Formulaire basé sur le programme officiel du BAC marocain.
📚 Retrouvez tous les cours, exercices et corrections sur pdfmath.com
Explorer les ressources